Frensis Bejkon (1561–1626) bio je duboko uključen u razne transatlantske kolonijalne projekte, Fusnota 1. član Saveta Virdžinijske kompanije u Londonu od 1609. Fusnota 2 i osnivač Njufaundlendske kompanije 1610. i Kompanije za severozapadni prolaz 1612. godine, i član Istočnoindijske kompanije od 1618. Fusnota 3 Neki naučnici su ćutali o ulozi kolonija u Bejkonovoj političkoj misli Fusnota 4 ili su uporno umanjivali ovaj aspekt njegovog rada u korist „klasičnog republikanskog“ tumačenja koje izbegava i imperiju Fusnota 5 i Bejkonove kolonijalne poduhvate. Fusnota 6 Drugi su tvrdili da kolonijalna apologetika nije igrala nikakvu ulogu u Bejkonovoj misli. Fusnota 7 Ovaj članak, za razliku od ovih pristupa, nudi tekstualnu i istorijsku rekonstrukciju Bejkonove misli o imperijalnom i kolonijalnom ratovanju, ispitujući širi spektar tekstova iz celog Bejkonovog korpusa, ne samo njegove vladine bele knjige i njegove specifične predloge politike za engleske kolonije. Oslanjajući se na ovu širu bazu izvora, tvrdim da Bejkonovi politički spisi odražavaju i reflektuju na njegov kolonijalni i imperijalni angažman.
Argument se odvija u sedam delova. Prvo, tvrdim da su Bejkonov kolonijalni i imperijalni angažman, kao i njegova politička misao o kolonijama i carstvu, bili utemeljeni u pogledu na imperijalnu vlast zasnovanu na tituli osvajanja. Drugo, Bejkonov pogled na međusobni odnos kolonizacije i ratovanja može se videti u njegovom eseju „O plantažama“ i njegovim predlozima za koloniju Virdžinija. Treće, Bejkonov esej „O carstvu“ vidi argument za imperijalnu ekspanziju i ratovanje utemeljen u rivalstvu velikih sila i ravnoteži snaga, posebno u odnosu na Špansko carstvo početkom sedamnaestog veka. U četvrtom i petom odeljku, članak razmatra Bejkonovu posvećenost kolonijalnom ratovanju u svetlu njegovih spisa o suzbijanju unutrašnje pobune i njegovih spisa o „veličini“, koji oba imaju implikacije na njegove spise o irskoj kolonizaciji. Paradoksalno, Bejkon smatra da se prema onima koji su kolonizovani iznutra može postupati oštrije, poput potisnutih pobunjenika, nego prema onima koji su kolonizovani spolja, koji su prikladniji subjekt ius gentium. Šesto, nudim tumačenje Bejkonovih praktičnih predloga za kolonizaciju Irske kako bih pokazao obim i stepen njegovih kolonijalnih obaveza, sa posebnom pažnjom, u sedmom i poslednjem odeljku, na Bejkonovo zalaganje za versku toleranciju kao imperijalnu strategiju i uporedno opravdanje zašto je engleska i britanska imperijalna ekspanzija poželjnija od španske imperijalne ekspanzije. Kroz čitav članak naglašavam Bejkonovu zabrinutost za stabilnost režima u njegovom zalaganju za carstvo i kolonije. Članak se završava širim razmišljanjima o tome kako bi se moglo razumeti mesto imperijalnih i kolonijalnih projekata u Bejkonovoj misli.
1.Naslov mača
Carstvo počinje osvajanjem silom, nakon čega sledi potčinjavanje, a Bejkonova misao o tom pitanju počinje naslovom osvajanja. Osvajanje je prisilna potčinjavanje suverenoj vlasti. Fusnota 8 Iznoseći svoj stav o kraljevstvu i poslušnosti dok je zastupao tužioca u Kalvinovom slučaju 1608. godine, Bejkon je naveo četiri originalna razloga koja motivišu i podstiču ljudska bića da se potčine poslušnosti suverenoj vlasti: očinstvo, divljenje vrlini, ponašanje u ratu i osvajanje. Fusnota 9 Od ova četiri načina, Bejkon je tvrdio da smatra ponašanje u ratu „najuobičajenijim od svih“ i generativnim za zahtev poslušnosti sličan očinstvu: „Jer kao što ljudi duguju svoj život i postojanje svojim roditeljima u pogledu rađanja, tako ga duguju i spasiocima u ratovima u pogledu očuvanja.“ Fusnota 10 Osvajanje, tvrdi Bejkon u neposredno sledećim rečenicama, stvara potčinjavanje suverenoj vlasti slično onom koje generiše ratno ponašanje, „I ovo je takođe na istom korenu, koji je spasavanje ili dar, takoreći, života i postojanja. Jer osvajač ima vlast nad životom i smrću nad svojim zarobljenicima; i stoga, tamo gde im daje same sebe, može zadržati na takvom poklonu kakvu uslugu“ i potčinjavanje će mu biti.“ I ratno vođenje i osvajanje, prema Bejkonovom argumentu, „očigledno su prirodni i drevniji od zakona“. Fusnota 11 Stoga je osvajanje, po Bejkonovom mišljenju, vremenski prethodi zakonu i stvara potčinjavanje suverenoj vlasti osvajača koja utemeljuje buduću zakonitost.
U dijalogu „Oglas koji se tiče svetog rata“, Bejkonov lik Marcijusa, „vojnika“, iznosi stav da su teritorijalna osvajanja Portugalije pod vladavinom kralja Manuela I, a ne samo celog Brazila, bila čuvena „osvajanja“ koja su, po Marcijusovoj proceni, bila podstaknuta „zlatom, srebrom, privremenom dobitkom i slavom“, a ne pretvaranim motivom „širenja hrišćanske vere“. Fusnota 12 Govoreći o „čuvenim putovanjima i osvajanjima Emanuela, kralja Portugalije, čije su oružje počele da kruže Afrikom i Azijom“, Marcijus naglašava da „ni u tome nije bila religija glavni, već povećanje i uvećanje bogatstva i vladavine“. Fusnota 13 Čini se da Marcijus ima sličan stav o osvajanjima španskih „Kastiljanaca“ koji su „otvorili Novi svet; i pokorili i zasadili Meksiko, Peru, Čile i druge delove Zapada“. Indije.“ Fusnota 14 U meri u kojoj pokoravanje znači prisiljavanje drugog da se pokori silom, tvrditi, Bejkonovim rečima, da je narod ili mesto „pokoreno“ silom ekvivalentno je tvrdnji da je taj narod ili mesto osvojeno. Zaista, Bejkon, argumentujući u Kalvinovom slučaju, definitivno je shvatio osvajanje kao „prisilnu pokornost“ suverenoj vlasti. Fusnota 15 Marcijus stoga smelo tvrdi da je titula španskih i portugalskih poseda u Americi i šire titula osvaja.
Čini se da i sam Bejkon potvrđuje ovu procenu kada hipotetički tvrdi u Kalvinovom slučaju da „da je kralj Henri VII prihvatio ponudu Kristofora Kolumba, kojom bi engleska kruna dobila Indije osvajanjem ili okupacijom, sve Indije bi bile naturalizovane priznanjem protivničke strane“. Da je Henri VII od Engleske angažovao Kolumba da istražuje u njegovo ime, Amerika bi mu pripala po osnovu titule „osvajanja ili okupacije“, upravo one titule koje Bekonov Marcijus pripisuje Portugalu i Španiji. Fusnota 16
O osvajanju, Bekon otvara svoju „Istoriju vladavine kralja Henrija VII“ (1622) naglašavajući Henrijevo pravo na vladavinu osvajanjem, nakon što je pobedio snage Ričarda III kod Bosvortskog polja, napominjući da je nakon pobede Henri „u nekoj vrsti vojnog izbora, ili priznanja, pozdravio kralja“. Fusnota 18 U ovoj istoriji, posvećenoj prestolonasledniku, Čarlsu, tadašnjem princu od Velsa, Bekon naglašava da je ovaj „vojni izbor“ predstavljao titulu na englesku krunu „Titulom mača ili osvajanja“, Fusnota 19 titula koju su pratile dve nasledne titule: jorkistička titula za vladavinu brakom sa ledi Elizabetom od Jorka, najstarijom ćerkom Edvarda IV; Fusnota 20 i Lankasterska titula u svojoj ličnosti kao naslednik kraljeva Henrija VI, V i IV. Bejkon je naglasio da obe nasledne titule imaju svoje zamke: iako je priznao da je titula izvedena iz kuće Jork „najpravednija“, fusnota 21, Bejkon je primetio da ako Henri odluči da vlada kroz jorkističku titulu, „on bi mogao biti samo kralj u Kertziju i imati pre bračnu nego kraljevsku moć“, jer bi titulu držao samo preko svoje supruge i bio bi ugrožen nakon njene smrti rivalskim pretenzijama na presto.
Dok napominje da je Henri krunisan nakon pobede na Bosvortskom polju „kao da postoji njegova glavna titula“, fusnota 23, Bejkon naglašava da javno priznanje vladavine osvajanjem nosi sopstvenu političku i istorijsku težinu, ne samo da plaši potencijalne prijatelje i potencijalno ohrabruje pukovske neprijatelje, već i podseća na istorijska sećanja na normansko osvajanje, kada je čak i „sam VILIJAM, obično nazvan Osvajač, koliko god da je koristio i koristio moć Osvajača da nagradi svoje Normane, ipak je uzdržao da iskoristi tu pretenziju u... početka, ali je pomešao to sa pretenzijom na titulu zasnovanom na testamentu i imenovanju EDVARDA Ispovednika.“ Fusnota 24 Javno oslanjanje na titulu osvajanja, čak i ako je, po Bejkonovoj proceni, takva titula pravno ispravna, politički je nesigurno: plaši i saveznike i protivnike mogućnošću suspenzije uređene vladavine prava, noseći otisak „sličnih tačaka apsolutne moći“. Fusnota 25 U slučaju Henrija VII, Bejkon razlikuje pretenzije kao osvajača od vladavine kao osvajača – i hvali Henrijevu „veličinu“ uma u stavljanju u prvi plan njegove pretenzije da vlada kao naslednik loze Lankastera, dok zadržava svoju pretenziju na osvajanje i titulu „Bitka“ da bi „ugušio otvoreno gunđanje i spor“. Fusnota 26 Ukratko, Bejkon predstavlja svog Henrija kao sledioca primera Vilijama Osvajača: uzdržavajući se od „sve te pretenzije“, ali ipak vršeći moć Osvajača.
Bejkon je prilično emfatičan da osvajanje čini jednu od „tri titule carske krune“ Henrija VII. Fusnota 27 Njegov mudri savet u vezi sa Henrijevom titulom osvajanjem jeste da je važno vladati pravom osvajanja na takav način da se uguši neslaganje i sklonost ka pobuni bez odvratnog ukusa tvrdnje da je osvajač. U tom cilju, Bejkon predstavlja svog Henrija kao željnog da umnoži svoje formalne i pravne titule tako što će brzo dobiti papsku i parlamentarnu potvrdu svog prava na vladavinu, tako da je do marta 1486. dobio i zakonsku potvrdu i papsku bulo kojom je potvrđen za kralja Engleske „uz pominjanje (putem recitovanja) njegovih drugih titula, kako nasleđa tako i osvajanja“. Fusnota 28 Osvajanje je ponovo predstavljeno kao vremenski prethodi potvrdi zakonom ili verskim autoritetom i potvrđuje ga „mudari kralj“ u samom činu povećanja titula kako bi ih prikrio.
Bejkonova razmišljanja o tituli osvajanja u njegovoj „Istoriji Kraljevstva“ mogla bi se proširiti na njegov tretman kolonijalnih titula vladavine. Iako poziva svoje kolonijalne upravnike da deluju kao osvajači, prisiljavajući druge da se pokore autoritetu Krune, on ne stavlja u prvi plan zahtev za zakonsku titulu osvajanja. Kao savetnik za carstvo i kolonijalne plantaže, Bejkon poziva svoje adresate da vladaju kao osvajači, dok vešto ćute o svojoj tituli osvajanjem. Fusnota 29
S obzirom na Bejkonovu misao da je osvajanje prirodna titula poslušnosti suverenoj sili, pogledajmo pažljivije kako Bejkon povezuje svoju misao o ratu i carstvu sa svojom mišlju o kolonijama ili plantažama.
2. Ratno stanje u delu „O plantažama“ (1625)
Upućeno vojvodi od Bakingema, tadašnjem kraljevom miljeniku i vodećem zagovorniku rata sa Španijom, Bekonov „O plantažama“, esej 33 u izdanju njegovih Eseja iz 1625. godine, prevedeno je na latinski kao „De Plantationibus Populorum, et Coloniis“ (O plantažama naroda i kolonija) u izdanju Bekonove Opere Civilija i Moralija iz 1638. godine. Fusnota 30. Bekonov rečnik „plantaža“ smatrali su njegovi književni agenti i prevodioci, među kojima je, prema Džonu Obriju, bio i filozof Tomas Hobs, fusnota 31, dovoljno bliskim rečniku „kolonija“ da su termine preveli kao barem delimične ekvivalente.
U delu „O plantažama“, Bekon povezuje svoj pojam „plantaže“ ili plantažne kolonije sa ratom u najmanje tri smisla. Prva veza između plantaža i rata je Bejkonova tvrdnja da plantažama treba da upravljaju oni koji imaju ovlašćenje ili ovlašćenje da sprovode vojno stanje, prećutkujući činjenicu da vladati po vojnom zakonu znači vladati kao osvajač. Druga veza koju Bejkon povlači su strategije koje predlaže za kolonijalnu vladavinu. Konačno, Bejkon naglašava vezu između plantaža i rata u odnosu kolonijalnog naseljavanja prema domaćem stanovništvu, što Bejkonu služi kao osnova za legitimaciju engleskih i britanskih kolonija, posebno u odnosu na špansku imperijalnu moć.
Što se tiče prve veze, Bejkon tvrdi da takvim plantažama treba da upravljaju oni koji imaju ovlašćenje ili ovlašćenje da sprovode vojno stanje: „neka imaju komisiju da sprovode vojno stanje“, fusnota 32, kako bi plantaža mogla da funkcioniše glatko. Ratno stanje, po Bejkonovom mišljenju, bilo je prikladno primenjeno za suzbijanje pobune, kao i za upravljanje kolonijalnim plantažama. Bejkon otvara svoju Deklaraciju iz 1601. godine koja se tiče izdaja pokojnog grofa od Eseksa i njegovih saučesnika priznanjem da, iako su Eseks i njegovi saradnici dobili „časno i redovno suđenje“, Eseksov slučaj ne bi samo „podneo“ već bi i „zahtevao“ „strogoću vojnog zakona“ da bi se stvar brzo izvela pred lice pravde. Fusnota 33 U delu „Istorija vladavine kralja Henrija Sedmog“, Bejkon dalje hvali svog Henrija nakon njegove pobede u bici kod Stouk Filda 1487. godine zbog korišćenja prerogativne pravde „delimično po vojnom zakonu, a delimično po komisiji“ da kazni one koji su pomagali grofu od Linkolna i njegovoj jorkističkoj pobuni. Fusnota 34
U Bejkonovom preferiranom kolonijalnom programu, komisija za sprovođenje vojnog stanja treba da bude u rukama dobro savetovanog guvernera, koji treba da upravlja plantažom monarhijski ili barem kvazimonarhijski: „Što se tiče vlade, neka bude u rukama jednog čoveka, uz pomoć savetnika.“ Ovaj savet ne sme biti previše brojan i treba da se sastoji od „plemića i gospode“. Fusnota 35. Pravno, kako je Ken Makmilan tvrdio, kolonije su bile prostor kraljevskog prerogativa u kome je važilo rimsko građansko pravo pravičnosti, a ne običajno pravo. Fusnota 36. Bejkonovo vatreno podržavanje vojnog stanja, stavljajući kolonije na ratni nivo, može se posmatrati ne samo kao zagovaranje ove upotrebe prerogativa, već i kao njegovo jasno pojačanje.
Drugi način na koji Bejkon povezuje svoje „plantaže“ sa ratom jeste u strategijama koje predlaže za njihovo upravljanje. Hrana treba da se racioniše po modelu opsadnog stanja: „Zalihe na plantažama treba trošiti, gotovo kao u opsednutom gradu.“ Fusnota 37 Treće, štaviše, u delu „O plantažama“ rat je relevantan za to kako se doseljenici ili kolonisti na „plantaži“ odnose prema starosedelačkom stanovništvu. Plantažeri i doseljenici treba da se ponašaju prema starosedelačkom stanovništvu „sa dovoljnom gardom“. Bejkon savetuje protiv vođenja ofanzivnog rata u ime lokalnog stanovništva radi pridobijanja njihove naklonosti, ali priznaje da priskakanje u pomoć domorodačkom narodu kada je taj narod napadnut može biti dozvoljeno radi sticanja njihovog poštovanja: „ne pridobijajte njihovu naklonost pomažući im da napadnu svoje neprijatelje, ali za njihovu odbranu to nije pogrešno.“ Fusnota 38 Bejkonov savet koji odobrava odbrambene, ali ne odobrava invazivne ratove u delu „O plantažama“ stoga izgleda da je paralelan njegovoj retoričkoj i konceptualnoj razlici između invazivnog i odbrambenog rata u njegovoj beloj knjizi iz 1624. o ratu sa Španijom. Fusnota 39
U sličnom duhu, Bejkon eksplicitno suprotstavlja englesku praksu kolonizacije svojoj slici španske prakse carstva u Americi. Fusnota 40 U svom dijalogu iz 1622/3, „Oglas“ koji se dotiče Svetog rata, njegov lik Zebedeja, obdaren ličnošću „... Zelanta“ (fusnota 41) i usađen sa „vatrenim“ (fervidus) temperamentom, čini nekoliko... snažne tvrdnje koje unapređuju španske pretenzije na prekomorsku vlast na osnovu „Zakona prirode“. Fusnota 42 „Zakon prirode“, tvrdi Bekonov Zebedej, zabranjuje običaj jedenja ljudskog mesa; stoga, ovaj „Zakon prirode“ daje opravdan razlog španskoj imperijalnoj sili da protera i smanji broj onih koji su usvojili ovaj običaj. Fusnota 43
Praveći ideološki kontrast ovoj slici, Bejkonov predloženi način za „plantaže“ i naseljeničko stanovništvo koje traži prijateljstvo sa domaćim stanovništvom nije posredovanje, već odbrambeni rat u ime domaćeg stanovništva sa kojim kolonijalna i imperijalna sila traži savez. Savezi koje sklapaju kolonije i „plantaže“, za Bejkona, pišući o koloniji Virdžinija u delu „O plantažama“, traže se putem rata. U svom parlamentarnom govoru u ime Zakona o subvencijama iz 1597. godine, Bejkon je kritikovao špansku kolonijalnu vlast zbog „velikih i varvarskih okrutnosti koje su počinili nad siromašnim Indijancima“ – gde je, u svom izlaganju, španska kolonijalna sila, a ne Indijanci, opisana kao „varvarska“. Fusnota 44 Tokom svoje političke i književne karijere, od parlamentarnih govora 1590-ih do svojih spisa nakon pada sa vlasti, Bejkon je koristio svoje suprotstavljanje svog omiljenog načina engleskog angažovanja sa domaćim stanovništvom u suprotnosti sa španskom kolonijalnom administracijom kao ideološki garanciju za superiornost engleskih i britanskih pretenzija na carstvo nad i protiv njihovih španskih protivnika.
Ovi aspekti Bejkonovog predstavljanja njegovih omiljenih načina kolonijalne administracije u odnosu na rat i carstvo podstiču dalji pogled na Bejkonove kolonije u odnosu na profit i rat. Zaista, Bejkon ima niz briga koje želi da istakne u delu „O plantažama“. Pre svega, on je zabrinut za stabilnost i dugovečnost (fusnota 45) plantaža, a njegove naredne brige su usmerene na obezbeđivanje toga. Podređene brizi za stabilnost su brige za stanovništvo, za higijenu i za dugoročnu profitabilnost plantaža ili kolonija.
Temu profita je Bekon artikulisao barem još 1609. godine u delu „De Sapientia Veterum“ (O mudrosti starih), svojoj alegorijskoj mitografiji u kojoj su basne okrenute ka konceptualnom razjašnjenju. U basni o Perseju, Bejkon savetuje da je „profit“ (fructus) ključno razmatranje u širenju carstva koje razlikuje izgradnju carstva od širenja privatnog zemljoposeda, pišući da „Niti je, zaista, racionalnost povećanja nasleđa ista kao i racionalnost širenja carstva. Jer kod privatnih poseda treba gledati na blizinu plena; ali kod širenja carstva, treba gledati na priliku, kako na lakoću vođenja rata, tako i na profit od vođenja rata, umesto na blizinu.“ Fusnota 46 Dok su neki pisci umanjivali ulogu i istaknutost profita u spisima prirodnih filozofa na carsku temu, fusnota 47 taj pojam je bio važan u Bejkonovim političkim spisima i on ga je isticao sa većom snagom i učestalošću u delu „O plantažama“ do te mere da zasenava i eksplicitni biblijski citat i apele na vrlinu u tom eseju. Prilikom osnivanja plantaže ili kolonije, „morate voditi računa o skoro dvadesetogodišnjem profitu i očekivati svoju naknadu na kraju.“ Fusnota 48 Pogrešna procena strukture profita, a ne pogrešno razumevanje Biblije ili vrline, dovela je do neuspeha prošlih plantaža u Americi: Bejkon piše da je „glavna stvar, koja je bila uništenje većine plantaža, bila osnova i brzopleto izvlačenje profita u prvim godinama.“ Fusnota 49 Profit, po Bejkonovoj proceni, nije stvar koju treba zanemariti u ranim fazama plantaže, ali se mora težiti na način koji je kompatibilan sa osnivanjem plantaže koja može biti dugog trajanja. Fusnota 50
U ovom argumentu, Bejkon kao da ponavlja kritiku upravljanja Virdžinijskom kompanijom koju je izneo Džon Smit u pismu blagajniku kompanije iz 1608. godine, u kojem je žalio da „preopterećujemo naša slaba i nesposobna tela, da“ zadovoljiti ovu želju za sadašnjim profitom, teško da ćemo se ikada moći oporaviti od jedne zalihe do druge.“ Fusnota 51 Bejkon, kao i kapetan Smit, nije kritikovao težnju ka profitu uopšte, već prebrzu težnju ka „sadašnjem profitu“, sprečavajući dugoročnu stabilnost i profitabilnost plantaže u Virdžiniji. Ne najmanje važno, u svom izboru useva za gajenje u koloniji, Bejkon hvali one koji „ne mogu a da ne donesu veliki profit“. Fusnota 52 Što se tiče kolonija ili plantaža, diskurs o i briga o „profitu“ dovodi u pitanje tumačenja onih pisaca koji umanjuju Bejkonovo zalaganje za kolonije i carstvo, kao i tumače koji tvrde da su rani moderni humanisti, poput Bejkona, pristupali kolonizaciji sa „otvorenim neprijateljstvom“. Fusnota 53
"O plantažama“ završava se snažnom opomenom protiv napuštanja kolonije kada je jednom zasađena ili započeta: takvo napuštanje predstavlja „greh“ ili posebno gnusnu izdaju. „Najgrešnija stvar na svetu je“, tvrdi Bejkon, „napustiti ili osiromašiti plantažu kada je jednom u razvoju.“ Fusnota 54 Plantaže, dakle, izgleda da stvaraju obaveze za carsku ili „sadnu“ silu i stoga se ne mogu u potpunosti svesti na prednosti koje pružaju.
Dalje idući rekonstrukcijom Bejkonove misli o kolonijama i carstvu, razmatranje Bejkonovog eseja „O carstvu“ može rasvetliti njegovo upozorenje protiv osiromašenja plantaže kada je jednom osnovana.
Bejkonov „O carstvu“ (1612/1625)
U delu „O carstvu“, sam termin „carstvo“ nije definisan. Zaista, u izdanju iz 1612. godine Eseja Ser Fransisa Bejkona, Kraljevog zastupnika generala, fusnota 55, iza naslova eseja, reč „imperija“ je potpuno odsutna iz dela „O imperiji“. fusnota 56 Revidirajući esej za izdanje iz 1625. godine, Bejkon je izmenio svoju tvrdnju da je „Pravi temperament vladavine retka stvar“ fusnota 57 da bi tvrdio da je „pravi temperament imperije: To je stvar retka i teško ga je održati“, fusnota 58, čime je zamenio „vladavinu“ sa „imperija“ i uveo ovo drugo u glavni deo teksta, dok je istovremeno zadržala unakrsnu referencu na „vladavinu“ kasnije u istom pasusu i time implicirala da su imperija i određeni način vladavine semantički zamenljivi. fusnota 59
„O imperiji“ se bavi, u prvom redu, „Slučajem kraljeva“, obrađujući načine monarhijske vladavine i odnose koje uspešan monarh mora da održava. fusnota 60 Bejkon savetuje monarsima da prvo gledaju na svoje susede, od kojih „izlaze opasnosti ako se ne primene briga i oprez“. Fusnota 61 Bejkon naglašava da se njihova veličina i širenje moraju obuzdati, jer „za njihove susede; ne može se dati opšte pravilo (prilike su toliko promenljive) osim jednog; koje uvek važi; a to je da kneževi drže dužni centinel, da nijedan od njihovih suseda ne preraste toliko (povećanjem teritorije, prihvatanjem trgovine, prilazima ili slično) koliko postaju sposobniji da ih dosađuju nego što su bili“. Fusnota 62 Ovo je jedino Bejkonovo pravilo u vezi sa spoljnom politikom artikulisano u delu „O carstvu“. Naglašavajući važnost praćenja rasta susednih sila, on naglašava opšte pravilo naizgled stalnog vremenskog dometa („šta god da važi“) i širokog dometa: monarsi moraju pažljivo da vode računa da relativni položaj moći njihovih suseda u teritoriji, trgovini, plovidbi ili vojnom pristupu ne raste ni na koji način: susedima se ne sme dozvoliti da se šire u odnosu na nečiju moć tako da budu „više sposobni da ih nerviraju nego što su bili“. Fusnota 63 Najlakši način da se zadovolji Bejkonovo opšte pravilo jeste da se sopstvena moć širi teritorijalno, trgovinski i „približava“ brže od svih drugih susednih sila – ovo bi zadovoljilo Bejkonovo jedino pravilo za spoljne poslove artikulisano u delu „O carstvu“: samo kada rast nijedne susedne sile ne prelazi sopstveni, država monarha je bezbedna.
Bejkonova „Razmatranja o ratu sa Španijom“ iz 1624. godine primenila bi upravo ovu stalnu maksimu na najistaknutiji savremeni slučaj, slučaj Španije, gde Bejkon upozorava prestolonaslednika, princa Čarlsa, da „ništa nije očiglednije od toga da ova nacija Španije (još uvek) vodi trku carstva kada sve ostale države hrišćanskog sveta stoje u stvari u zastoju“. Fusnota 64 U ovom pitanju nijedna druga država, a najmanje Britanija, ne može sebi priuštiti da bude posmatrač: povećanje teritorije Španije i, ne manje važno, osvajačke titule trebalo bi da zvone kao zvono upozorenja, „toliko novih osvajanja i kupovina“ Španije trebalo bi da zvuči kao „toliko udaraca zvona straha i buđenja drugim nacijama“. Fusnota 65
Bejkonova maksima iz „O carstvu“, u kombinaciji sa njenom političkom primenom u njegovim „Razmatranjima“, baca svetlo na to zašto je, po Bejkonovoj proceni, napuštanje kolonije izuzetno grešno: ako susedna sila, recimo, Španija, raste u kolonijama, onda da bi država bila bezbedna, Engleska ili Britanija moraju da rastu u kolonijama po brzini... ekvivalentna stopa. U suprotnom, relativna moć se smanjuje i rizikuje se gubitak sopstvene države.
4. Plantaže i granice carstva
Ako kolonije proširuju granice carstva, moglo bi se postaviti pitanje da li bi se svaka kolonija ili plantaža za Bekona računala kao proširenje carstva. Činilo bi se da kolonije mogu služiti i za proširenje carstva (slučaj Virdžinije), ali i za restituciju carstva ili vraćanje teritorija i naroda koji su, po njegovom mišljenju, izgleda otpali od poslušnosti Kruni (poslednji slučaj je Irska). Slično tome, moglo bi se postaviti pitanje da li svako proširenje granica carstva, za Bekona, mora imati oblik kolonije. Činilo bi se, u ovom slučaju, da ne bi, jer se, za Bekona, carstvo može proširiti širenjem imperijuma na moru. Mornarsko i pomorsko carstvo, za Bekona, bilo je neophodan sastojak veličine, kao i centralna komponenta širenja sopstvenog imperijuma u Novi svet. Fusnota 66
Za Bekona, i carstvo i kolonije su pravno utemeljene u titulama osvajanja. Zaista, u slučaju Irske, Bejkon u Kalvinovom slučaju naglašava da su Irci naturalizovani osvajanjem (fusnota 67) i ruši razliku između naturalizacije osvajanjem i naturalizacije po poreklu na način koji čini pravna prava suverena po poreklu ekvivalentnim onima suverena po osvajanju. Fusnota 68 U delu „O carstvu“, Bejkon upućuje svog adresata u Esejima iz 1625. godine, lorda admirala Bakingema, da je osvajanje pravedan i srećan čin kraljeva: Bejkon piše o „kraljevima koji su bili srećni osvajači u svojim prvim godinama“, koji padaju u „melanholiju“ kada se tempo njihovih osvajanja uspori. Fusnota 69
Dok su neki naučnici tvrdili da Bejkon favorizuje federativni model kolonijalne i imperijalne vlasti, plantaže i kolonije su nefederativne i da se njima upravlja monarhijski, kao što smo videli. Ukoliko Irska služi kao model za plantaže u Novom svetu, Fusnota 71, zajedno sa Bejkonovim predlogom da irski plemići budu dobrodošli na dvor kralja Džejmsa, Bejkon bi izgleda bio za proširenje (tokom vremena) svih prava engleskih podanika i na irske podanike, prateći Bejkonovu izričitu preferenciju u Kalvinovom slučaju. Fusnota 72 Ako je ovo model za Bejkonov pogled na kolonijalnu vlast, on bi izgleda bio za prostrano carstvo u kojem podanici na plantažama mogu prisustvovati engleskom dvoru i na kraju mogu deliti engleska prava i zastupljenost. Fusnota 73 Stanovnici engleskih kolonijalnih plantaža bi stoga bili ravnopravni podanici u carskoj monarhiji ograničenoj samo relativnim širenjem svojih protivničkih država.
5.O istinskoj veličini Kraljevine Britanije i pitanju unutrašnjeg poretka
Dobro je primećeno da određeni važni odlomci iz Bejkonovog nepotpunog dela „O istinskoj veličini Kraljevstva Britanije“ nalaze svoj put u njegove kasnije eseje. Fusnota 74 Manje se ističe značaj ovog dela na pitanja unutrašnjeg poretka i suzbijanja „unutrašnje pobune“. Pažljivo obraćajući pažnju na problem unutrašnjeg reda u ovom ranom fragmentu, Bejkon je napisao da „postoje dva načina obezbeđivanja velikih teritorija: jedan prirodnim oružjem svake provincije; a drugi zaštitnim oružjem glavnog staleža, u kom slučaju se obično provincijalni stanovnici drže razoružanim. Dakle, postoje dve opasnosti koje prete svakom staležu; strana invazija i unutrašnja pobuna.“ Fusnota 75. Razmatrajući pitanje kompaktne teritorije, koju Bejkon preferira u odnosu na raspršenu teritoriju u odsustvu pomorskog imperijuma, on piše da „ako su delovi staleža razdvojeni i udaljeni, i tako prekinuti provincijama drugog suvereniteta, ne mogu imati laku pomoć u slučaju invazije, niti lako suzbijanje u slučaju pobune.“ Fusnota 76.
Razmatrajući dalje pitanje najboljeg načina na koji se država može proširiti, Bejkon piše da „je neophodno u državi koja će rasti i uvećavati se da postoji taj sastav o kome pesnik govori, Multis utile bellum; loše stanje države (bez sumnje) ako se misli na građanski rat, kao izgovoreno je; već stanje svojstveno državi koja će se povećati ako bude osvojena od stranog rata.“ Fusnota 77 Ovaj poslednji odlomak, sa pozivanjem na Lukanov „Bellum civile“, pozajmljen je ne za Bejkonov kasniji esej „O veličini kraljevstava“, već za njegov esej „O pobunama i nemirima“, gde je prisutan i u rukopisu za izdanje Eseja iz 1612. godine (iz štampane verzije iz koje je uskraćen) i u izdanju Eseja ili Saveta, Građanskog i Moralnog iz 1625. godine. Tamo gde Bejkon ponavlja raniji odlomak, piše da „Lukan dobro primećuje stanje vremena pre građanskog rata: Hinc usura vorax, rapidumque in tempore fœnus, / Hinc concussa fides, et multis utile bellum. Isti taj Multis utile bellum je siguran i nepogrešiv znak države sklone nemirima i pobunama.“ Fusnota 78 U kasnijem eseju, Bejkon izostavlja svoj raniji zaključak iz svoje „Prave veličine Britanije“: sastav stanovništva koji je dobar za spoljnu ekspanziju (naime, da je deo očajan i siromašan) Fusnota 79 takođe stvara uslove zrele za građanski rat. Fusnota 80 Ukratko, uslovi koji opremaju državu za imperijalno i kolonijalno osvajanje (pre svega, dodatak ratobornog i siromašnog stanovništva) takođe stvaraju uslove zrele za unutrašnji građanski rat, posebno ako se ne vodi politika imperijalne i kolonijalne ekspanzije.
Iz ovog ponavljanja delova Bejkonovog fragmenta „O istinskoj veličini Kraljevine Britanije“ uključenih u argumentaciju eseja „O pobunama i nemirima“, vidimo da je Bejkonova briga o veličini, koja je integralno povezana sa njegovom sklonošću ka kolonijama, važno vezana za aspekte i unutrašnjeg poretka (građanski mir) i spoljašnjeg poretka (širenje granica carstva). Kolonije rešavaju problem unutrašnjeg poretka jer omogućavaju preraspodelu stanovništva, fusnota 81, koju je Bejkon smatrao preteranom unutar Engleske, istovremeno olakšavajući izjednačavanje zemljišnih poseda, uslov koji je smatrao ključnim za formiranje vrlinskog i borbenog stanovništva. Lakše je izjednačiti zemljišne posede u novoosnovanoj koloniji Virdžinija nego u davno osnovanim Sariju ili Kentu.
Bejkon u delu „O istinskoj veličini Kraljevine Britanije“ navodi tri uslova u kojima bogatstvo i bogatstvo mogu biti multiplikator sile, ali svi se zasnivaju na situaciji u kojoj je stanovništvo vešto u ratovanju i spremno da ispoljava ratnu hrabrost: Fusnota 82
Blago i novac tada dodaju istinsku veličinu i snagu državi kada su praćeni ova tri uslova:
Prvo, (isti uslov koji je priložen veličini teritorije), to jest, da budu povezani sa ratnom veštinom i hrabrošću.
Drugo, to blago tada unapređuje veličinu kada je pre u osrednjosti nego u velikom izobilju. I opet, bolje je kada je neki deo države siromašan, nego kada su svi njeni delovi bogati. I na kraju, to blago u državi je manje-više upotrebljivo, kao što su ruke u kojima se bogatstvo uglavnom nalazi. Fusnota 83
Ovi uslovi stoje u komplikovanoj vezi sa Bejkonovom diskusijom o raspodeli bogatstva u delu „O pobunama i nemirima“. Fusnota 84 Možda je neravnomerna raspodela bogatstva bolja za podsticanje spoljnih osvajanja, ali može izazvati uslove koji podstiču pobunu. Ovde, ponovo, Bejkon implicira da je situacija najzrela za imperijalnu ekspanziju države (prenaseljenost i nejednakost resursa) takođe i najsklonija da dovede do unutrašnjeg sukoba ako se ta ekspanzija ne sprovede.
6. Irska plantaža
U svetlu veze koju Bejkon postulira između spoljne ekspanzije i sprečavanja pobune i građanskog rata, vredi detaljnije pogledati njegove praktične predloge za kolonizaciju Irske u odnosu na kolonizaciju Amerike.
U skladu sa svojim interesovanjem za Irsku, Bejkon je bio marljiv u savetovanju grofa od Eseksa pre njegove zlosrećne ekspedicije 1599. godine radi poraza Tironove pobune, sa ciljem da unapredi uspeh Eseksa savetodavnim pismom. Bejkon predstavlja „smanjenje celog tog kraljevstva“ Irske kao stvar sprovođenja „Božje promisli“, upoređujući smanjenje koje želi 1599. godine sa onim koje je postignuto 1580-ih nakon gušenja ranije Dezmondove pobune. Fusnota 85 Važno je za Bejkona da je takvo smanjenje samo početak onoga što Eseks mora da uradi u Irskoj – „kraj može biti pacique imponere morem, ponovo zasaditi i preutemeliti politiku te nacije“ Fusnota 86 – nametanje mira i morala, sa ponovnim zasađivanjem Irske željama Engleske. Nametanje mira i morala prilikom gušenja pobune, prema Bejkonovoj pravnoj definiciji, svodi se na prisiljavanje grofa od Tajrona i njegovih sledbenika da se pokore engleskoj kruni. Pošto je prisilna pokornost Bejkonova pravna definicija samog osvajanja, Fusnota 87 Eseksov zadatak, iz Bejkonove perspektive, jeste ponovno osvajanje okruga Tajron. Fusnota 88 U svom savetu Eseksu, Bejkon želi da uporedi Irce sa Indijancima u smislu najnepovoljnijem za prve, pozivajući Eseks da se uključi u „njihov oporavak ne samo poslušnosti, već i čovečnosti i politike, od više nego samo indijanskog varvarstva“. Fusnota 89 Eseksova ekspedicija i suzbijanje Tajronove pobune treba da budu misija smirivanja sa civilizacijskom namerom – ona koja ima za cilj nametanje i mira i manira (pacique imponere morem). Fusnota 90
U svojoj diskusiji o engleskim plantažama ili kolonijama u Irskoj, posebno na severu Irske, Bejkon povezuje pitanje anglo-škotske unije sa pitanjem kolonizacije Alstera, a posebno okruga Tajron. U pismu kralju Džejmsu, datiranom iz januara 1608/9, fusnota 91, govoreći o planovima za plantažu u severnim okruzima Irske, Bejkon smatra „ovu akciju drugim bratom Unije. Jer uveravam sebe da su Engleska, Škotska i Irska, dobro ujedinjene, takav trolis kakav nijedan princ osim vas (koji ste najdostojniji) ne nosi na svojoj kruni.“ Fusnota 92
Bejkonova razmatranja iz 1608/9. podržavaju pitanje transporta stanovništva, Fusnota 93, koje je prvenstveno transport engleskog i škotskog plemstva u Irsku. Bejkon predviđa da će se „prevezeni ljudi sastojati od gospode i njihovih slugu, kao i od radnika i košuta, a ne od bogatih jomena“. Fusnota 94 On želi da jomeni ostanu u Engleskoj i Škotskoj, a da se zanatlije transportuju radi američke kolonizacije. Fusnota 95 Pre svega, u pitanju „kvaliteta“ osoba, Fusnota 96 koje će biti zaseljene u Alsteru, Bejkon razlikuje „plantažu“ Alstera od „plantaže“ u Virdžiniji. Međutim, Bejkonovo razlikovanje tipa osoba koje su najpogodnije za kolonizaciju Amerike i Irske, respektivno, protivreči osnovnoj sličnosti Bejkonovog pristupa plantažama uopšte: on Irsku, kao i Ameriku, smatra mestom na kojem će „Vaše Veličanstvo graditi in solo puro et in area pura“ Fusnota 97 - mesto „čistog“ tla i lokaliteta, što je, u stvari, prazno mesto. I Alster i Amerika su mesta za gradnju in solo puro i stoga mogu imati sličnosti sa pravnim pojmom res nullius - ničije zemlje i prazni prostori, ali, što je važno, za Bekona, Alster treba smatrati praznijim od Amerike. Fusnota 98 Samo u delu „O plantažama“ u izdanju Bekonovih eseja iz 1625. godine, koje se pre svega bavi kolonijom Virdžinija, Bekon piše protiv istrebljenja domorodačkog stanovništva. Fusnota 99 Bekonova „Izvesna razmatranja o plantažama u Irskoj“, upućena ser Robertu Sesilu, nemaju odgovarajuće upozorenje protiv istrebljenja i uklanjanja Iraca iz Irske ili iz njihovih domova i imovine tamo. Fusnota 100 Zaista, Bekonov prikaz Iraca tamo je u određenim aspektima mnogo oštriji od njegovog prikaza Indijanaca. Upoređujući „Irsku harfu“ sa Orfejevom harfom u odlomku iz Razmatranja koja će se ponovo pojaviti u Bejkonovom delu „De Sapientia Veterum“ iz 1609. godine, fusnota 101. Bejkon primećuje da je Orfejeva basna „u drevnosti tumačena kao smanjenje i osnivanje kraljevstava; kada su ljudi varvarskih manira dovedeni da se odreknu i prekinu svoje običaje osvete i krvi, raskalašnog života, krađe i pljačke, i da poslušaju mudrost zakona i vlada.“ Govoreći o Americi, Bejkon upozorava na istrebljivanje domaćeg stanovništva; u Irskoj govori o „smanjenju“ domaćeg stanovništva „ljudi varvarskih manira“. fusnota 102.
Evropski angažman sa Indijancima, prema Bejkonovom shvatanju, jeste pitanje ius gentium, prava naroda ili prava naroda, i zahteva tretiranje Indijanaca sa dostojanstvom i čašću koje odgovaraju narodu koji je podanik u pogledu prava naroda. Nasuprot tome, po Bejkonovom mišljenju, engleska politika u Irskoj nije pitanje ius gentium, već pitanje unutrašnje administracije i suzbijanja pobune, „povraćaja podanika“ (fusnota 103) i vraćanja reda na teritoriju koju je Bejkon shvatao kao vlasništvo nosioca engleske krune. Iako Bejkon pominje ius gentium u svojim Razmatranjima o kraljičinoj službi u Irskoj, on to čini samo da bi rekao da bi „proskripcije“ ili pogubljenja bez suđenja „dvojice ili trojice glavnih pobunjenika“ bila „nesumnjivo jure gentium zakonita“, fusnota 104, on pokreće ovu tačku samo da bi preporučio protiv postupka koji bi ius gentium sankcionisao i brzo prelazi na preporuku upravljanja Irskom pod vojnim stanjem, bez obzira na pravo naroda. Fusnota 105
Ova dva shvatanja, naime da su i Virdžinija i Irska „čisto tlo“ zrelo za kolonijalnu sadnju i da se Indijanci u blizini kolonije Virdžinija trebaju poštovati kada ne ratuju protiv engleskih doseljenika, mogu se smatrati da su u izvesnoj međusobnoj napetosti. Moglo bi se sugerisati da je Bejkon smatrao prikladnim da se kolonije osnivaju na onim mestima gde Indijanci nisu imali direktna prebivališta, „Jer bi u suprotnom to bilo pre istrebljenje nego plantaža.“ Fusnota 106 U slučaju Amerike, Bejkon bi izgleda stavljao u prvi plan titulu okupacije za koloniju Virdžinije, ideju da, kako jedan naučnik kaže, „nešto što nikome ne pripada postaje vlasništvo prve osobe koja ga zauzme.“ Fusnota 107 U slučaju Irske, kako eksplicitno navodi u svom argumentu u Kalvinovom slučaju, fusnota 108 Bejkon stavlja u prvi plan titulu osvajanja, pomerajući tako pravnu titulu koja je istaknuta kako bi bila najprikladnija situaciji i retoričkom kontekstu. Ali u oba slučaja, imitirajući politiku koju pripisuje svom Henriju VII u „Istoriji Kraljevstva“, Bejkon savetuje svojim adresatima da vladaju kao osvajači, uvodeći vojno stanje i vladajući monarhijski u svojim novoosnovanim kolonijama.
U svojoj Deklaraciji koja se tiče izdaja pokojnog grofa od Eseksa i njegovih saučesnika, Bejkon više puta naziva učesnike u Tironovoj pobuni „pobunjenicima u Irskoj“ (fusnota 109) ili jednostavno „pobunjenicima“. (fusnota 110) Govor iz 1620/1. u Parlamentu ponovo je klasifikovao i Dezmondovu pobunu i Devetogodišnji rat kao „pobune u Irskoj“. (fusnota 111) U skladu sa ovom perspektivom o Irskoj kao pitanju unutrašnje administracije, u svom posthumno objavljenom govoru za vladavinu kraljice Elizabete, „In Felicem Memoriam Elizabethæ Angliæ Reginæ“, Bejkon je klasifikovao irske ustanke u kasnom periodu Tjudora kao prebeg ili pobunu u Irskoj (de defectione in Hibernia), a one koji su u njima učestvovali kao pobunjenike (rebelles in Hibernia). (fusnota 112) Nosilac engleske krune u engleskom pravu, po Bejkonovoj proceni i proceni njegovih savremenika, držao je i krunu Irske, pa je Bejkon stoga smatrao iste strategeme i procedure, uključujući i vojno stanje, da budu podjednako primenljive na ustanak u Alsteru kao i na ustanak u Linkolnširu. Činjenica da je Tajron smatran pobunjenikom omogućila je Kruni da eksproprisa njegovu zemlju nakon njegovog poraza, stvarajući preduslov za osnivanje okruga Tajron. Bejkon je stoga smrtno ozbiljan kada u svojim Određenim razmatranjima piše da se plantaža Alstera i ona u Virdžiniji oštro razlikuju. Pišući u svojim Razmatranjima usput o „plantaži za Virdžiniju“, Bejkon želi da naglasi da ovo smatra „poduhvatom koji se po mom mišljenju razlikuje od ovoga koliko se Amadis de Gal razlikuje od Cezarovih komentara“. Fusnota 113
7.Tolerancija kao strategija imperije
U delu „Ideološko poreklo Britanske imperije“, Dejvid Armitidž je prikazao Britansku imperiju kao konstitutivno protestantsku, tako da su „granice te prostrane monarhije čuvane zajedničkom religijom i Kraljevskom mornaricom“. Fusnota 114 Dok je Bejkonov pogled na kolonijalnu imperiju bio onaj u kome je Kraljevina Britanija držala „zapoved nad morem“, Fusnota 115 nadzor kolonijalnih i imperijalnih granica „zajedničkom religijom“ je manje jasan u njegovoj misli. Zaista, u delu „O plantažama“ uopšte nema pomena o religiji, već se plantaže i kolonije povezuju sa prethrišćanskom antikom „među drevnim, primitivnim i herojskim radnicima“, Fusnota 116, a ipak ih treba slediti zbog njihove stabilnosti, dugovečnosti i profita. Iako Bejkon pominje „Boga“ i „njegovu službu“, fusnota 117, on ne diktira oblik ove službe, niti preporučuje izgradnju crkava u Virdžiniji, niti dalje da plantaža mora imati određen broj sveštenika ili, zapravo, bilo koga. Fusnota 118 Kada nabraja vrste ljudi sa kojima treba osnovati koloniju, sveštenstvo je upadljivo odsutno sa inače prilično opsežne liste. Fusnota 119 Pre svega, Bejkon ne pominje prozelitizam ili bilo koji pokušaj preobraćenja starosedelačkog stanovništva u hrišćanstvo, već izgleda da upozorava na takvo angažovanje. Fusnota 120 Najviše što kolonijalna sila može odgovorno da učini jeste da sponzoriše putovanja starosedelačkog stanovništva u gradove kolonizujuće sile „kako bi videli bolje stanje od svog i pohvalili ga kada se vrate“. Fusnota 121
U svojim Razmatranjima o kraljičinoj službi u Irskoj, upućenim sekretaru Robertu Sesilu, nakon poraza Tajronovih snaga u Irskoj na Badnje veče 1601. godine, Bejkon snažno argumentuje protiv... prisiljavanje katoličke savesti na protestantizam u Irskoj, predlažući umesto toga toleranciju za katoličanstvo tamo, čak do te mere da je engleskim katolicima dozvoljeno da napuste Englesku i odu u Irsku. Tolerancija koju Bekon favorizuje je eksplicitno neograničena u svom vremenskom obimu i modelirana je po uzoru na savremenu politiku Anrija IV u Francuskoj, koji je napisao da „tolerancija religije (za vreme koje nije određeno) osim u nekim glavnim gradovima i oblastima, po uzoru na neke francuske edikte, čini mi se da je stvar koju opravdava religija i politika apsolutne nužnosti.“ Fusnota 122 Među „francuskim ediktima“ koje Bekon izgleda podržava kao odgovarajuće modele tolerancije može biti čuveni Nantski edikt iz aprila 1598. godine, kojim je odobrena tolerancija hugenotskim protestantima u Francuskoj. Fusnota 123 Iako Bekon uravnotežuje svoju politiku tolerancije sa promocijom protestantizma u Irskoj, načini koje savetuje su neprisilni, kao što je „slanje nekih dobrih propovednika“, kao i sponzorstvo protestantskih obrazovnih institucija kroz „obnavljanje i obnavljanje koledža započetog u Dablinu“ Fusnota 124, uz sponzorstvo galskog narodnog jezika Biblije koje je platila engleska kruna. On se zalaže za „slanje nekih dobrih propovednika“ koliko i za politički kompromis kako bi se tolerancija učinila politički prihvatljivom u Engleskoj „radi izbegavanja skandala i nezadovoljstva ovde pokazivanjem tolerancije prema religiji u nekim delovima tamo“. Fusnota 125
Ova preporuka za toleranciju povezuje Bejkonova razmišljanja u delu „O carstvu“ sa njegovim konkretnim predlozima i belim knjigama o plantažama i kolonijama. U delu „O carstvu“, Bejkon je oprezno savetovao monarhe ili potencijalne monarhe u vezi sa „njihovim zajedničkim domom“, pišući da „malo opasnosti preti od njih, osim tamo gde imaju velike i moćne glave; ili gde se mešate u pitanja religije“. Fusnota 126. Prisiljavanje na preobraćenje u Irskoj, imitiranje španske inkvizicije ili usađivanje protestantizma sredstvima koja nisu ubeđivanje, činilo bi se, barem u početku, mešanjem u pitanja religije, jednog od retkih, iako snažnih, faktora koji mogu učiniti „zajednički dom“ opasnim za monarha i podstaći ga na pobunu i revoluciju. U svojim Razmatranjima o kraljičinoj službi u Irskoj, Bejkon bi izneo sličnu poentu, tvrdeći da je „jedan od glavnih izgovora kojim su vođe pobune prevladale i kod naroda i kod stranaca bila odbrana katoličke religije“. Fusnota 127 Bejkon savetuje uklanjanje izgovora za pobunu kroz toleranciju katolicizma u Irskoj. Kao neko ko je posebno zabrinut da vrati Irsku u poslušnost nosiocu engleske krune, fusnota 128 Bekonovo zalaganje za toleranciju katolicizma tamo može se smatrati u skladu sa njegovim širim savetima o tome kako najbolje održati običan narod i one koji bi ga mogli podstaći na poslušnost nosiocima carske i monarhijske vlasti.
7. Zaključak
Bejkonova misao o kolonijalnom i imperijalnom ratovanju značajno se zasniva na tituli osvajanja, koju je on smatrao prirodnom i temeljom buduće legalnosti na mestima stečenim osvajanjem. Osvajanje je, međutim, kao što smo videli, nosilo ideološki prtljag u političkom diskursu kasnih Tjudora i ranih Stjuarta. Bejkon je razlikovao javni čin polaganja prava na osvajanje od političkog stava vladavine kao osvajača (uvođenje vojnog stanja i vladanje monarhijski) pod različitim titulama, i podsticao je svoje adresate u kolonijalnim i imperijalnim pitanjima da čine ovo drugo. U tom smislu, Bejkonova briga za imperijalno i kolonijalno ratovanje je usko povezana sa njegovom brigom za ratovanje bliže kući, za održavanje unutrašnjeg reda i sprečavanje građanskog rata.
Suprotno tumačenjima da kolonizacija i imperija nisu igrali nikakvu ili značajnu ulogu u Bejkonovoj misli, ovaj članak je prešao sa predstavljanja Bejkonovog stava da osvajanje daje pravnu titulu na njegovo zalaganje za ratove za kolonijalne plantaže i imperiju u njegovim esejima „O plantažama“ i „O imperiji“. Odatle je članak izložio Bejkonove stavove o mestu kolonijalnog i imperijalnog ratovanja u okviru Bejkonovih spisa o veličini i njegov stav da unutrašnji pobunjenici (pod kojim je on smatrao irske protivnike kolonizacije) gube svoj pravni status po zakonima izdaje. Članak je zatim ponudio tumačenje Bejkonovih kolonijalnih predloga za Irsku kako bi se argumentovao širok obim kolonijalnog i imperijalnog ratovanja u okviru njegove misli, posebno se osvrćući na Bejkonov pogled na versku toleranciju kao strategiju imperijalne vladavine.
Delimično, ovaj članak je potvrdio stariju koncepciju Bejkonove političke misli: „Bejkon preferira monarhističku vladu opreznog imperijalističkog raspoloženja kako bi stimulisao nauku, građanski mir, trgovinu i versku toleranciju.“ Fusnota 129 Ali samo delimično: u Bejkonovom imperijalizmu bilo je vrlo malo opreza, a njegov entuzijazam za kolonijalnu i imperijalnu ekspanziju značio je širenje ne oprezno, već brzinom usmerenom posebno na prestizanje (ili barem izjednačavanje) širenja Španskog carstva – širenje sporijom brzinom rizikovalo bi trajno narušavanje ravnoteže snaga u Evropi u korist Španije na štetu i Engleske i Francuske. Dalje modifikujući ovo gledište, kao što smo videli, Bejkonova sklonost ka verskoj toleranciji nije bila samo cilj njegove politike kolonijalnih plantaža; to je bilo i sredstvo za njihovu stabilnu vladu i zadržavanje.
Najjasnije u delu „O istinskoj veličini Kraljevstva Britanije“, Bejkon tvrdi da u Britaniji njegovog vremena postoje uslovi ili za građanski rat ili za spoljašnju imperijalnu ekspanziju: ratoborno stanovništvo, preterano veliko plemstvo i velika razlika u bogatstvu između njih dvoje, tako da je, kako Bejkon citira Lukana, rat profitabilan za mnoge: ovi mnogi mogu biti poslati da kolonizuju druga mesta, kao što su Irska, Amerika ili možda španska Holandija (fusnota 130) ili sama Španija, ili mogu ostati na mestu, u kom slučaju je građanski rat moguć, možda čak i verovatan. Bejkon smatra da je imperijalna ekspanzija poželjnija od građanskog rata i da se Britanija suočava sa nekom vrstom binarnog izbora. Ova procena oblikuje njegovo mišljenje o imperiji, kolonijama i spoljnoj politici ekspanzije u celini. Međutim, suočena sa izborom između građanskog rata i imperije u sedamnaestom veku, Britanija je, nažalost, izabrala oba.
_____________________
Objavljeno onlajn od strane Cambridge University Press: 09. marta 2021.
Коментари
Постави коментар